[left.htm]

„Rytmika nie jest sztuką, nie jest celem samym  w sobie,  
jest  przygotowaniem  do  wszystkich  sztuk, 
jest wychowaniem”

                            ( Emil Jaques-Dalcroze ) 

Rytmika  w  Nauczaniu  Zintegrowanym.
Wzbogacanie Form i Metod Pracy Dydaktycznej  Z Wykorzystaniem  Naturalnej  Aktywności Ruchowej Dziecka

Program autorski 
mgr Elżbiety Michalczuk
nauczyciela kształcenia zintegrowanego
             wicedyrektora Zespołu   Szkół  w  Krasieninie              

S P I S     T R E Ś C I :

I.       Ogólna charakterystyka programu.
II.      Cele wprowadzenia programu i przewidywane efekty.
III.     Propozycje treści programowych oraz przebieg działań pedagogicznych.
IV.     Zagadnienia organizacyjne.
V.      Uwagi końcowe.
VI.         Ewaluacja programu „Rytmika w nauczaniu zintegrowanym. Wzbogacanie form
          i metod pracy
          dydaktycznej z wykorzystaniem naturalnej aktywności ruchowej dziecka.”
VII.        Bibliografia.

 I.                  OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA PROGRAMU 

         Ruch – czynnik niezbędny do rozwoju dziecka, ćwiczący, a przez to kształtujący mięśnie i układ nerwowy – według metody Dalcroze’a ma być związany z uporządkowanym w czasie  ruchem dźwięków, czyli z rytmem muzycznym. Ma on być środkiem, za pomocą którego uczeń może wyrazić swoje przeżycia muzyczne, odzwierciedlając zmienność agogiki i dynamiki, nastrój  i   wyraz  emocjonalny   muzyki, kierunki  linii  melodycznej,  zmiany artykulacyjne i wreszcie konstrukcję formalną utworu muzycznego.

Taka identyfikacja ruchu dziecka z emocją wynikająca z percepcji muzyki wpływa na rozwój postawy twórczej, kształci samodzielność myślenia, daje możliwość indywidualnej wypowiedzi, a podporządkowanie muzyce uczy samoopanowania. Program ma na celu kształcenie elementów wrażliwości i umiejętności muzycznych dziecka, rozbudzanie zainteresowań uczniów różnymi formami aktywności ruchowej, przy jednoczesnej dbałości o prawidłowy rozwój fizyczny dziecka z wykorzystaniem jego naturalnej aktywności ruchowej. Realizacja programu rytmiki w klasach nauczania zintegrowanego jest ściśle powiązana z ogólnymi zadaniami szkoły i realizacją jej zadań statutowych. Przygotowuje uczniów do właściwego odbioru sztuki i świata artystycznego ucząc jednoczesnego czynnego w nim uczestniczenia.   Gwarantuje   to    właściwe    przygotowanie    uczniów    do kontynuacji   nauki  w  klasach   4-6   w   zakresie :  muzyki,  plastyki, lektury tekstów kultury, sposobów ich poznawania, ćwiczeń w mówieniu i pisaniu, nauki o języku oraz sprawności ruchowej i koordynacji. Kształci umiejętności psychomotoryczne dziecka, uczy wyrażania samego siebie uwrażliwiając na piękno otaczającego świata i rozbudzając w nim poczucie estetyki..

Program  pozwala  doskonale  łączyć  konieczność   skutecznego  kształcenia z ideałem twórczości. 

Kształcenie poprzez sztukę należy zacząć możliwie wcześnie ( przedszkole, okres wczesnoszkolny) , gdyż jak wiadomo , to w początkach edukacji tworzą się nawyki i postawy.

Celem programu jest rzeczywiste rozbudzanie dziecięcej wrażliwości, sprawności intelektualnych i duchowych potrzeb, a także przygotowanie do odgrywania różnych ról w przyszłym życiu rodzinnym i społecznym.

 II. CELE  WPROWADZANIA  PROGRAMU
      I  PRZEWIDYWANE  EFEKTY  PRACY

 1.     Cele programu:

a) Wzbogacanie form pracy na lekcjach o różnorodne formy muzyczno-  taneczne:
        ·         inscenizowanie baśni, wierszy, utworów literackich za pomocą ruchu i muzyki,
        ·        gry i zabawy ruchowe ze śpiewem,
        ·        zespół taneczny – nauka elementów tańca w prostych układach.
        ·        muzyczno-ruchowa interpretacja obrzędów ludowych.

b) Zapoznanie z podstawami zagadnień muzycznych i ich ruchową interpretacją.

c) Wprowadzanie do odbioru sztuk muzycznych poprzez:
        ·        słuchanie muzyki,
        ·        analizę i interpretację utworów muzycznych,
        ·        opracowanie i realizację prostych układów tanecznych,
        ·        spotkania z muzykami instrumentalistami, tancerzami, instruktorami tańca,
               choreografami,
        ·        udział w koncertach muzycznych i występach zespołów tanecznych. 

d) Stymulacja do aktywności sprzyjającej wzbogacaniu, rozwijaniu   osobowości,
zainteresowania i zamiłowania do śpiewu , muzyki, tańca, literatury, sztuki przez: 
        ·        twórczą i systematyczną pracę na zajęciach rytmicznych,
        ·        przyswajaniu elementarnych wiadomości o muzyce, tańcu, teatrze,
        ·        poszukiwanie utworów muzycznych w zbiorach domowych do opracowań ruchowych,
        ·        zapoznawanie z tekstami piosenek ich wykonawcami,  gwarą i jej znaczeniem
               w tekstach  ludowych,
        ·        zachęcanie uczniów do samodzielnego zbierania materiałów o obrzędach i zwyczajach
              ludowych  regionu lubelskiego,
        ·        bezpośredni kontakt ze sztuką ludową

e) Stworzenie warunków do jak najpełniejszego rozwoju wszystkich uczniów  (ze szczególnym uwzględnieniem ucznia zdolnego).

f) Integrowanie zespołu klasowego poprzez między innymi:
        ·        wspólne rozwiązywanie problemów w stosunkach uczeń-uczeń, uczeń-nauczyciel,
        ·        realizację zadań grupowych i współdziałania między sobą na rzecz zespołu,
        ·        opracowanie i przygotowanie artystycznej oprawy imprez klasowych i szkolnych,
        ·        organizację wycieczek na rożnego rodzaju imprezy artystyczne z udziałem dzieci,
        ·        wspólną pracę nad przygotowaniem rekwizytów do inscenizacji i projektowanie
               elementów kostiumów,
        ·        nawiązanie ścisłej współpracy z wychowawcami klas i rodzicami.

c)     Kształtowanie twórczej, otwartej postawy. 

2.     Przewidywane efekty pracy (po trzech latach):

a)     Uczniowie będą aktywnie odbierać twórczość literacką, muzyczną, taneczną i teatralną.

b)    Uczniowie będą posiadać podstawową wiedzę z zakresu muzyki, tańca, ruchu scenicznego.

c)     Uczniowie będą potrafili przetwarzać proste utwory literackie, muzyczne, tworząc własny „zapis” za pomocą inscenizacji, ekspresji    niewerbalnej.

d)    Zdobyta wiedza i umiejętności będą mogły być wykorzystywane w późniejszych latach nauki, w życiu pozaszkolnym ze względu na charakter   wiedzy  (funkcjonalny, operatywny).

e)     Uczniowie będą potrafili samodzielnie przeprowadzić analizę muzyczną i ruchową utworu, rozumieć „mowę” tańca.

f)      Uczniowie będą dysponować bogatszym słownikiem związanym z muzyką, tańcem, teatrem, literaturą, poezją.

g)     Uczniowie będą na bieżąco zapoznawać się z repertuarem muzycznym, teatralnym. /cykliczne wyjścia do filharmonii, teatru /.

h)      Uczniowie będą swobodnie rozpoznawać i nazywać różne formy taneczne, muzyczne, teatralne.

i)       Uczniowie będą potrafili wykorzystać zdobytą wiedzę i umiejętności w dalszej pracy nad rozwijaniem własnych zainteresowań.

j)       Uczniowie będą mogli zaprezentować własne umiejętności i osiągnięcia przed społecznością szkolną

III.  PROPOZYCJE TREŚCI PROGRAMOWYCH ORAZ PRZEBIEG   DZIAŁALNOŚCI   PEDAGOGICZNEJ

Program charakteryzuje się bogactwem treści jak i różnorodnością form i metod. Bogactwo to bez wątpienia stanowi o jej atrakcyjności i odmienności. Ćwicząc procesy myślowe dzieci, rozbudzając ich potrzeby poznawcze, przygotowuje je do twórczego i aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym.

 Charakterystyka niektórych form i metod:

1.  Oswajanie ze sztuką muzyczną, poznawanie rodzajów tańca, jego korzeni i historii.

Praca   nad   utworem musi nosić znamiona osobistego doświadczenia i samodzielnego odkrycia, by dostarczyć dzieciom prawdziwej satysfakcji. Nie może być tylko obowiązkiem dydaktycznym wynikającym z woli ucznia. Wiedza uzyskana na lekcji musi mieć charakter operacyjny, sprawnościowy, aby mogła być funkcjonalna, a nie teoretyczna.

Chodzi o to, by kontakt z muzyką dostarczał dziecku nawyków właściwych odbiorowi aktywnemu. W ich tworzeniu istotne jest, aby uczeń przyzwyczajał się do pewnego sposobu myślenia i mówienia. Ważne jest:

a)     dobieranie utworów do realizowanego tematu,

b)    działanie czynnościowe o charakterze werbalnym (podjęcie przez uczniów analizy utworu muzycznego),

c)     działanie niewerbalne (próba uchwycenia natury utworu środkami poza słownymi ).

2.     Inscenizowanie baśni i utworów literackich.

Ten rodzaj zajęć sprzyja rozwojowi osobowości poprzez budzenie wrażliwości na krzywdę. Kształtuje postawy moralne, wzbogaca słownik, uczy kultury słowa, oddziałuje na wyobraźnię i fantazję. Dziecko uczy się posługiwania gestem, pracy nad mimiką twarzy, pracy ciała, reakcji na natężenie dźwięku

Do inscenizacji wybiera się utwory z wyraźnie zaznaczoną akcją.

W przygotowaniu wyróżnia się następujący tok:
        ·        staranny dobór utworu,
        ·        odpowiedni dobór muzyki,
        ·        określenie nastroju,
        ·        wysłuchanie utworu z taśmy, płyty lub obejrzenie z kaset video,
        ·        analiza utworu, charakterystyka postaci,
        ·        podział ról,
        ·        ćwiczenia w wyrazistym czytaniu,
        ·        praca nad dykcją, akcentami logicznymi,
        ·        praca nad ruchem, gestem,
        ·        korelacja tekstu z podkładem muzycznym,
        ·        wykonanie ilustracji, projekty kostiumów,
        ·        wykonanie niektórych elementów dekoracji,
        ·        wykonanie inscenizacji.

 3.     Gry i zabawy ruchowe ze śpiewem.

Będą stanowiły okazję do poszerzenia skali przeżyć emocjonalnych oraz pobudzenia naturalnej aktywności ruchowej dziecka. Tematy proste, wyraziste w odbiorze nie będą
zakłócały naturalnej potrzeby zabawy w tym wieku, a jednocześnie w sposób spontaniczny wyzwolą śmiałość i energię.

 Połączenie zabawy ze śpiewem wpłynie na dyscyplinę ruchu,  jego koordynację i harmonię. Reakcja na zmiany tempa, dynamikę zostanie pobudzona w prosty i logiczny dla dziecka sposób.

Zabawa ruchowa ze śpiewem powinna zawierać:

·        omówienie charakteru zabawy,

·        zapoznanie z tekstem, melodią,

·        podział ról,

·        ćwiczenia rytmiczne z ewentualnymi elementami tańca,

·        pokazem poszczególnych czynności wykonywanych przez dzieci,

·        zakończenie i podzielenie się wrażeniami.

 4.      Zespół taneczny – nauka elementów tańca w prostych układach.

Posiadając określoną wiedzę o tańcu i muzyce wzbogaconą o szereg ćwiczeń rytmiczno-ruchowych naturalną potrzebą dziecka jest chęć pokazania swoich osiągnięć i umiejętności innym. Temu celowi ma służyć włączenie dzieci do pracy zespołowej, której zadaniem jest przygotowanie własnego repertuaru ruchowo-tanecznego. Obserwując zaangażowanie dzieci w naukę prostych kroków tanecznych doświadczony nauczyciel wie,
jak pokierować ich pracą, by same mogły zobaczyć jej efekt i pozwolić ocenić go innym.
Opracowanie prostych układów tanecznych np. polki czy krakowiaka pozwoli

dzieciom poczuć się małymi artystami i tym samym czynnie uczestniczyć w życiu kulturalnym szkoły. W sposób naturalny i zupełnie dla nich nieświadomy będą uczestniczyły w życiu
twórczym. Przygotowanie repertuaru, strojów i rekwizytów tanecznych nie będzie już sprawą indywidualną. Tu właśnie zaczyna się proces współtworzenia, współorganizowania i w pewnym sensie odpowiedzialności zbiorowej.

Ma to ogromny wymiar wychowawczy i budzi postawy społeczne tak istotne w życiu dorosłym. Dodatkowym atutem tej pracy jest rozszerzenie zakresu działań do wychowawców i rodziców, gdyż to właśnie oni będą pierwszymi recenzentami ich osiągnięć.

 5.     Zapoznanie z podstawami zagadnień muzycznych i ich ruchową
         interpretacją poprzez:

a)       ćwiczenia słuchowo-ruchowe uwrażliwiające na agogikę, dynamikę, artykulację
i element melodyczny,

b)      wprowadzanie i utrwalanie wartości i grup rytmicznych, ruchowa realizacja
wartości nut,

c)       wprowadzanie i utrwalanie metrum, taktowanie systemem Dalcroze’a,

d)      realizacja tematów rytmicznych,

e)       ćwiczenia polirytmiczne,

f)        ćwiczenia inhibicyjno-incytacyjne,

g)       wykorzystanie piosenek dziecięcych w opracowaniu zagadnień metrorytmicznych,

h)       dziecięca interpretacja utworów muzycznych.

IV.   ZAGADNIENA  ORGANIZACYJNE

1.     Planowane są zajęcia otwarte, wyjazdy do filharmonii, na koncerty zespołów tanecznych, spotkania z muzykami, tancerzami.

2.     Integrowanie zespołu klasowego odbywać się będzie poprzez:

a)     ustalenie kalendarza imprez klasowych i czynnego w nich udziału.

b)    przygotowanie programu artystycznego na szkolne uroczystości.

3.     Nawiązana zostanie ścisła współpraca z rodzicami:

·        wspólne przygotowanie dekoracji i kostiumów,

·        wspólne wyjazdy, wycieczki,

·        rodzice będą mieli możliwość uczestniczenia w lekcjach i prezentacjach artystycznych.

V.   UWAGI KOŃCOWE

Podjęte działania będą sprzyjać:

·        podmiotowemu traktowaniu ucznia,

·        rozwojowi logicznego myślenia,

·        kształtowaniu twórczej, otwartej postawy,

·        zdobywaniu poszerzonej wiedzy i umiejętności,

·        uwrażliwianiu na piękno literatury, sztuki, teatru, muzyki i tańca

                  Podstawowym  zamierzeniem twórcy programu jest ogólne odejście od stereotypów, wyposażenie uczniów w ten zakres wiedzy z dziedziny muzyki i tańca ,
który niezbędny jest do realizacji zamierzonych przedsięwzięć muzycznych i tanecznych. Dlatego program nie przewiduje form oceniających wiedzę ucznia wynikającą z pracy według przedstawionego programu, ale nastawiony jest na działanie praktyczne,
szerokie uczestnictwo w życiu kulturalnym środowiska, regionu, aktywność, zaangażowanie uczniów, odkrywanie swoich zdolności.

VI.  EWALUACJA  PROGRAMU 
        „RYTMIKA W NAUCZANIU ZINTEGROWANYM”.

W trakcie realizacji programu „Rytmika w nauczaniu zintegrowanym” stosowane będą różne metody i formy pracy. Ewaluację także należy przeprowadzać w sposób różnorodny, dostosowany do celów, zadań, tematyki i form realizacji. O sukcesie dydaktycznym decyduje nie tylko wiedza, ale także aktywność, działania twórcze, zaangażowanie uczniów.

Proponuje się następujące przykładowe formy weryfikacji nabytej wiedzy i umiejętności:

-                              obserwacja uczniów w czasie uroczystości, imprez, dyskusji i realizacji wyznaczonych zadań,

-                              sprawdzenie umiejętności stosowania poznanych pojęć w zdaniu,
wypowiedzi ustnej i pisemnej /karty pracy ucznia/,

-                              prezentacje artystyczne jako wyraz stosowania nabytych umiejętności
w działaniu.

Po zakończonym cyklu realizacji programu można zaproponować uczniom wypełnienie arkusza refleksji i spostrzeżeń, a nauczycielom-wychowawcom ankiety ewaluacyjnej.

  ARKUSZ  REFLEKSJI  I  SPOSTRZEŻEŃ 

ANKIETA EWALUACYJNA  DLA  NAUCZYCIELI

W programach nauczania klas I-III zawarte są zagadnienia i treści z zakresu muzyki, różnych form zabaw i pracy z dziećmi. Państwo korzystacie również z własnych opracowań. Program nauczania rytmiki służyć ma jako forma uzupełniająca i inspirująca jednocześnie do nowych pomysłów i rozwiązań.

Wypełnienie poniższej ankiety uświadomi czy opracowany przeze mnie program spełnia taką funkcję, czy zaproponowane formy i metody pozwolą na uatrakcyjnienie zajęć i czy są pomocne w realizacji innych treści programowych.

1.      Czy zdaniem Pani program „Rytmika w nauczaniu zintegrowanym” zawiera najistotniejsze zagadnienia, które powinny stanowić podstawę pracy?

TAK – NIE

2.       Czy treść i forma zagadnień zawartych programie jest dla Pani pomocą w realizacji innego materiału dydaktycznego?

TAK – NIE

3.       Czy zdaniem Pani właściwa jest konstrukcja przedstawionych zagadnień?

TAK – NIE

4.        Czy rytmika według Pani stanowi dobrą formę pracy dydaktycznej?

TAK – NIE

5.         Czy realizacja programu wpływa inspirująco i twórczo na uczniów?

TAK – NIE 

6.         Czy przedstawione propozycje pogłębiają wiedzę uczniów w dziedzinie sztuki?

TAK – NIE

7.           Czy program zawiera i realizuje treści wychowawcze?

TAK – NIE

8.          Czy przedstawione propozycje realizacji programu rozbudzają zainteresowania uczniów?

TAK – NIE

9.           Czy pogłębiają więź ze środowiskiem szkolnym?

TAK – NIE

10.         Czy formy i metody pracy są pomocne w kształtowaniu postaw społecznych?

TAK - NIE

VII.  BIBLIOGRAFIA

1. Grafczyńska J. Dąbrowska M. , Rytmika, CPARA, Warszawa 1963;

2. Dasiewicz-Tobiasz A. Kępska A., Rytmika w klasach I-III,  WSiP, Warszawa 1985;

3. Wieman M. Tańce i zabawy ze śpiewem. PZWS, Warszawa 1961;

4. Smoczyńska-Nachtman U. Zabawy i ćwiczenia przy muzyce, COMUK Warszawa 1978;

5. Kik I. Ćwiczenia taneczne, CPARA, Warszawa 1968;

6. Kozielecki J., Zagadnienia psychologii myślenia, Warszawa 1966;

7. Okoń W., Szkoła współczesna. Przemiany i tendencje rozwojowe. WSiP, Warszawa 1987;

8. Pietkiewicz M., O potrzebie wychowania przez sztukę, WSiP, Warszawa 1978;

9. Popek S., Twórczość dziecięca jako proces, Warszawa 1989;

10. Prymus R., Inscenizacje pełne radości, Łódź 1995;

11. Szuman S., O sztuce wychowania estetycznego, Warszawa 1962;

12. Wróbel T., Współczesne tendencje w nauczaniu początkowym, PWN, Warszawa 1981;

 POWRÓT DO STRONY "PROJEKTY I PROGRAMY"